De Kunst van het Zwarte Vierkant

Malevich, Black Square in Amsterdam

Malevich, Black Square te gast in Amsterdam

Afgelopen week reisde ik af naar onze immer bontgekleurde hoofdstad Amsterdam, om in het Stedelijk Museum de tentoonstelling ‘Kazimir Malevich en de Russische avant-gardisten‘ te bekijken. Voornamelijk vanwege één enkel werk, dat uit niets anders bestaat dan een Zwart Vierkant. Voor kunstkenners is het een icoon, voor minder ingewijden bestaat een vraag uitlokt die zicht nog wel eens tot drie letters laat reduceren: WTF?!

Waarom zou je een Zwart Vierkant gaan bekijken?

Ik neem u even mee terug naar september 2011. Op uitnodiging van Ed Annink en Laura van Uitert reisde ik met Ontwerpwerk naar de conferentie Norm=Form in het

De Norm=Form-bus

De Norm=Form-bus

Boekmuseum in Leipzig. Die ging over de dynamiek tussen creativiteit en standaardisatie en ik mocht er een verhaal vertellen over het belang om kunstenaars en ontwerpers in een veel vroeger stadium bij politieke vraagstukken te betrekken in plaats van ze domweg campagnes te laten bedenken voor reeds volledig doorgekookte ideeën. Dat kon bij een publiek dat voornamelijk uit ontwerpers bestond, op een warm onthaal rekenen.

In de bus terug naar huis vertelde ik zo’n beetje voor het eerst over mijn plannen om een jaar lang ieder uur de horizon te gaan fotograferen. Al snel kwam het Zwarte Vierkant, waar ik tot dan toe nog nooit van had gehoord, ter sprake. Het Zwarte Vierkant, vroeg in de vorige eeuw gemaakt met de intentie om het ultieme kunstwerk te zijn. Zoals dat trouwens voor elk goed kunstwerk zou moeten gelden.

Tot dan toe was kunst altijd een weergave van de werkelijkheid. Veel kunstenaars zaten daar al vrolijk aan te morrelen, want een precieze weergave van die werkelijkheid hoefde het allang niet meer te zijn. De interpretatie werd vrijer en vrijer, en het oorspronkelijke onderwerp steeds minder belangrijk. Nou, en toen was er dus een kunstenaar in Rusland die eigenlijk welgeteld zijn middelvinger opstak naar al die impressionistische, expressionistische en kubistische schilders (niet de minsten, onder wie Picasso en kornuiten) die hij eerst bovendien al een paar jaar als inspiratiebron had gebruikt. Tegelijkertijd stak eigenlijk heel Rusland op soortgelijke manier een dikke vinger op naar het Westen, waardoor het gebeuren fijn in een plaatje van die tijd past. De Russische Revolutie zou niet lang op zich laten wachten.

De Russen zaten de art scene lekker te hacken, met volop vage en quasi-onverstaanbare theatervoorstellingen. En half-valse muziekoptredens. Suprematisme noemde Malevich het. Beter dan al het voorgaande, voorbij alle conventies, en weg dus met de regel dat je de realistische buitenwereld als inspiratiebron hoort te gebruiken. Kunst zou pure abstractie worden, bevrijd van alle afleidende natuurlijke referentiekaders.

Interessant, interessant. Gelukkig komen realisme en abstractie 100 jaar later bij de horizon weer bij elkaar.

In het aanbevelenswaardige boek ‘Dat kan mijn kleine zusje ook‘ (TIP!) gaat het verhaal aldus verder: “Eigenlijk veranderde hij [Malevich dus] de kunstenaar in een sjamaan. En veranderde kunst in een gedachtespel waarvan [niet de opdrachtgever maar] de kunstenaar de regels bepaalt. Degene met het penseel of de beitel was nu de heersende partij in de relatie, die de ineens onderworpen en kwetsbare toeschouwer de handschoen toewierp en hem of haar uitdaagde om de geloofssprong te wagen. Dat is nog steeds zo: tegenover de abstracte kunst lopen we allemaal het gevaar om sufferds te lijken en in iets te geloven wat er niet is. Op opgewekt een onthullend kunstwerk weg te gooien omdat we de moed niet hebben om het te geloven.”

Ook dat probleem lossen de Nieuwe Horizons overigens moeiteloos op door realiteit en verbeelding naadloos op elkaar te laten aansluiten. Je mag zien wat je wil zien, en als dat niets extra’s is dan het beeld zelf, dat is dat al mooi ende bijzonder genoeg. De overvloed van En-En. De realiteit als oneindig veld van oneindige mogelijkheden. Die vrolijk gemoduleerd kúnnen worden, en dus ook wórden. Kijk hierover ook graag eens het filmpje ‘The Science Delusion‘, een banned TED-talk van Rupert Sheldrake. En onthoud de termen morphic resonance en collective memory.

Met de vaststelling dat we in een tijd leven die zo mogelijk nog bijzonderder is dan dezelfde tijd een eeuw geleden, keerde ik na het bezoeken van het Stedelijk weer voldaan Haagwaarts. De tentoonstelling duurt trouwens nog tot 2 februari. Benieuwd wat jullie ervan vinden. Laat het graag weten!

Ter afsluiting van dit vrolijke betoog natuurlijk weer een mooie horizon, die van 30 juli 2012 om 6u ’s ochtends. Net als alle andere Nieuwe Horizons verkrijgbaar als art print met satijncoating op alu-dibond, 133x200cm. Gegarandeerd mooi. Lekker abstract én realistisch tegelijk. Want als je dat wilt, gaat dat echt heel goed samen.

NEW HORIZON #5070, 30.07.2012 - 06h00

NEW HORIZON #5070, 30.07.2012 – 06h00

Advertenties

Over Bruno van den Elshout

Kunstenaar
Dit bericht werd geplaatst in Expositie, Hersenspinsels, Leuks uit 2013, NEW HORIZONS, Synchroniciteit en getagged met , , , , , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op De Kunst van het Zwarte Vierkant

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s