Sjakie en de Chocoladefabriek: boekbinden en meer in Zwitserland

foto’s: meeste met de Olympus O-product

Aha, een staking van de Duitse Spoorwegen op de dag dat wij koers willen zetten naar Zwitserland. Wel, meine Damen und Herren, er is na alle voorpret van de voorbije weken heus meer nodig om ons van dit feestelijke reisje af te houden. Maandag 20 oktober komen wij kijken hoe NEW HORIZONS in Zürich tot kunstwerk-in-boekvorm wordt gebonden en daarmee basta.

Dagzegging aan den kleine Las, v.v.

Dagzegging aan den kleine Las, v.v.

Dat daar een omweg via Brussel en Luxemburg voor nodig is, voegt alleen maar toe aan het avontuur. En dus stap ik vroeg op de zondagochtend op de fiets naar het station, nadat ik Sanne, Elin en Lasse gedag zeg. Kleine omweg nog via Boekhoudhelden om van de BTW-administratie van Q3 af te zijn en van daaraf immer geradeaus. Aan komen lopend zie ik Arie al voor de ingang van HS staan. Hij is in goede stemming, duidelijk gewend vroeg op te staan. We kopen twee papieren bekers met koffie en lopen naar perron 1 voor de trein naar Brussel. Een uur vroeger dan strikt noodzakelijk, want ze willen nogal eens uitvallen deze. Nu hebben we in het gunstigste geval een fijne lunchpauze in België en daar is ook nog nooit iemand slechter van geworden.

Arie wacht voor Den Haag HS

Arie (mij telefonerend) wacht voor Den Haag HS

De volgende die zich meldt is Wendy, drie minuten voor we het station uitrijden. Kwart voor negen. Zwitserland, here we come. Het is instantly gezellig. Arie reist nooit met de trein en vertelt over de openbaringen die heb eerder op de ochtend bij vertrek uit Amsterdam al ten deel vielen. Wendy, ook geen fervent treinreiziger, vertelt dat ze toch blij is dat we niet met de auto hoeven, zo’n end.

In Rotterdam krijgen we gezelschap van Saske. Ook zij zou oorspronkelijk via Frankfurt reizen, maar ze mocht van de NS haar ticket omboeken. Lucky her, want ik mocht het eigenlijk niet. Officieel zijn onze kaartjes niet geldig voor deze ‘omreis’. Lang verhaal, iets met dat de balie van NS International wel een soort reisbureau van NS International is, maar niet NS International zelf. Van hetzelfde soort ontwijkingsgedrag als dat van Postkantoren. Die bestaan inmiddels niet meer, I rest my case.

Goed. Wij dus op pad. Leuk dat ook Saske meereist. Zij woonde eerder een lezing bij boekhandel Donner bij en raakte nieuwsgierig naar het bindprocédé waarover ik vertelde. Ze combineert de excursie met een familiebezoek ter plaatse. Mooie combi. Zo zijn we al met vier en we babbelen vrolijk voort tot Roosendaal.

Saske

Saske

Daar is het Rob die opstapt. Hij heeft geluk met onze omreis, want zonderdien had hij al om 5 uur naast zijn bed moeten staan om op tijd in Utrecht of Arnhem te geraken. Dan komt Roosendaal beter uit. En voor we het weten denderen we België binnen. Het land van Rob, want dat is hoe ik hem oorspronkelijk ken. Als vastlegger van België, via de snelweg. Transitoland.

Ik vertel over mijn eerdere reisje over de grens met Lasse, naar Kalmthout dat we nu vandaag onderweg passeren. Ik vroeg Lasse bij het uitstappen wat hij wilde doen toen. Een autobaan op de stoep krijten. En dus deden we dat, vlak naast het station van Kalmthout. Niet dat we daarvoor naar België hadden hoeven treinen, maar hoe dan ook was het gaaf.

In Antwerpen bespreken we het nieuwe station, twee niveaus onder de grond. Wendy en Rob vinden het mooier dan ik. En voor we het weten staan we in Brussel Centraal op het perron. Lunchtijd.

NEWHORIZONS_Uitstappen

Uit- en overstappen op Brussel Centraal

Gelukkig ken ik de omgeving van eerdere passages. Op de Grasmarkt zit Le Faucon / De Valk, waar ik eerder al eens verpoosde met Europakenner Richard Hill en op een ander moment met diens Britse landgenoot Stuart Langridge van EUractiv. Jazeker, een paar jaar geleden was ik voor een (zeer) select gezelschap een lokale celebrity. Toen ik aan het blogplatform van Euractiv in hun eerste jaar niet minder dan 365 blogposts had bijgedragen, werd ik plaatselijk nog een tijd lang met alle égards ontvangen. Maar ten tijde van mijn plannen voor de Social Atlas of Europe was iedereen die ik daar kende carrièretechnisch al voortbewogen naar elders.

Fin bon, kwart over elf, centrum van Brussel, heerlijk zonnetje, niks mis mee. We bestelden eerst wat te drinken, en een kwartier later ook een smakelijke maaltijd. In mijn geval Salade Niçoise. Aansluitend een rondje over de Grote Markt om twee uur later op het station de trein naar Basel te kunnen nemen. In de tussentijd voer ik nog een telefoongesprek over een presentatie in Nijmegen over NEW HORIZONS op een bijeenkomst die in het teken staat van cross-disciplinaire samenwerking in de dienstverlening rondom lokale vraagstukken over dak- en thuislozen en ex-gedetineerden. Ja, je komt nog eens ergens, met de horizon in je rugzak.

En voila, daar is de trein naar Basel. Locomotief voorop, rijtijgen erachter, Belgische. Alle stoelen in 4-zits en waar wij verwachten dat het door de Duitse staking wel druk zal zijn, hebben we tot ver voorbij Luxemburg zowat de hele wagon voor onszelf. Saske is een stukje verderop gaan zitten. Arie en Wendy vertellen elkaar aan de andere kant van het gangpad verhalen alsof hun wederzijdse levens er vanaf hangen. Ik houd me met Rob wat rustiger. We turen uit het raam alsof het een doorzicht-flatscreen is. Van alles te zien. Koeien, hekken, wegen, stations en ga zo maar door.

Rob en het uitzicht

Rob en het uitzicht

Voort langs Luxemburg, Thionville, Metz en Straatsburg waar het alsnog druk wordtin de trein. En langzaamaan donker daarbuiten, na een bijzonder kleurrijke zonsondergang in het westen. Daarna begint het aftellen. Colmar, Mulhouse, en uiteindelijk een kwartier later dan gepland en 5 uur later dan in de oorspronkelijke aanreis via Duitsland bereiken wij Basel. De Franse kant van het station, dus om in de stationshal te geraken passeren we eerst de grens. Geen douane te zien overigens aan wat in politiek opzicht nochtans voor een Schengen-buitengrens door behoort te gaan.

Saske slaapt in het hotel tegenover het station. Van haar nemen we tot nader order afscheid. Op mijn verzoek heeft Wendy uitgekeken naar een budgettair vriendelijke overnachtingsplek over de grens in Duitsland, land nummer 6 op deze inmiddels bijzonder internationale dag.

Doordat ik de keuze voor de overnachtingsplek heb uitbesteed, ben ik vergeten de aanreis zorgvuldig te bestuderen. S6 naar Lörrach is het enige wat ik heb onthouden, anders dan de loopafstand van het S-Bahnstation totaan het hotel. Ongeveer een kilometer. Bij welk station we moeten uitstappen, weet ik niet meer. Naja, dan maar naar Hauptbahnhof, uitstappen en zien waar het schip strandt.

Die techniek blijkt niet geheel te werken als we ruim na etenstijd aankomen in het vrijwel verlaten centrum van Lörrach. Eerst maar eens eten dan, om ons te beraden op verdere stappen. Ergens op een hoek brand licht. Ze verkopen er hamburgers. De keuken is eigenlijk al schoon, maar we hebben geluk, ze steken het fornuis nog even voor ons op. Als dank krijgen ze een ansichtkaartenset en een korte versie van de reden van ons bezoek. De kaarten krijgen direct een plaatsje in de vitrine. Arie vraagt of we door een taxi kunnen worden opgehaald. De eerste schatting luidt dat het hotel zich zo’n 10 kilometer verderop bevindt. Twee uur lopen vindt geen van ons een optie.

“Zoef” zegt de Duitse Mercedes, en zo staan we amper 10 minuten later op de stoep van Burghotel Lörrach. Bestemming voor vandaag bereikt. Met de sleutels in het kluisje-met-cijfercode verschaffen we ons toegang tot de venue. Rob en Wendy hebben aparte kamers, Arie en ik delen er één. Een hele praktische zelfs. Twee bedden met een muur ertussen. We concluderen dat het een mooie dag was, en zetten de wekker. Tot zover de zondag.

Zondag 20 september 2014
Verrassend snel is het ochtend. De Grote Dag. De dag dat we kennismaken met NEW HORIZONS in de uiteindelijke en bedoelde vorm. Al staat er voordien nog wel het nodige te gebeuren. Ontbijt, eerstens, in de kelder van het hotel. Dan een korte wandeling naar S-Bahn Station Lörrach-Haagen/Messe, waar we bij voorkeur gisteren ook al waren uitgestapt. We missen op een haar na de trein en de volgende gaat pas een half uur later. Dat legt even wat druk op het programma, dat erin voorziet dat we eerst de huurbus ophalen, dan Richard in het centrum van Basel, Saske bij het station en Guido op het vliegveld. En dat alles voor 10u, zodat we om 10h30 aan ons eerste bedrijfsbezoek kunnen beginnen.

We beginnen in de inhaalmodus. Ik baal een weinig van deze onzorgvuldigheid in de voorbereiding. Des te gelukkiger dat ik de rest van de dag uitvoerig bestudeerd heb. Bij het ophalen van Guido lopen we nog maar 10 van de oorspronkelijke 45 minuten achter op schema. Het parkeerterrein van Ziegler Papier in Grellingen tikken we aan om 10h27, drie minuten voor op schema. Wij en onze huurbus.

Aankomst bij Ziegler

Aankomst bij Ziegler

Het is een mintgroene fabriek, ingeklemd in een dal een een rivier. Hoofdact en landmark van het dorp. Geheel met eigen aansluiting op het spoorwegnet zoals ik daar later ooit ook nog eens over wil beschikken, zelfs al weet ik niet waartoe het zal dienen.

We melden ons 7 man sterk bij de ontvangstbalie en mogen daar wachten op Frau Alexandra. Die geleidt ons naar een vergaderruimte waar koffie, thee en sinaasappelsap klaar staan. Ik vind het allemaal schitterend, geniet nu al met volle teugen. Want zo’n setting ken ik wel, ergens op bezoek en dan wat praatjes aanhoren enzo. Maar nu gaat het over MIJN boek. Zijn WIJ hier en is het een bijzondere dag. Want er is moois aanstaande, onwaarschijnlijk maar inmiddels onvermijdelijk moois.

De rondleiding wordt verzorgd door Memet. We krijgen allemaal een geel hesje en worden vervolgens meegenomen naar een open opslagloods waar allemaal platen geperste pulp klaarliggen om verwerkt te worden. In een geheime mix gaan ze per blok in een soort gehaktmolen die de zaak lekker door elkaar husselt. Het resultaat wordt overgepompt in ronde reservoirs van 10 meter diep en even zo breed. Geen goed idee om in te vallen. Het ruikt al niet zo heerlijk – muf, warm, vochtig – maar erin zwemmen is vast ook geen goed idee. Smurrie, die ook nog eens voor een groot deel uit lijm bestaat.

Uit de silo’s wordt de plakkerige viezigheid opgepompt om door een grote persmachine te gaan. Dat gaat ongelooflijk snel, de band met papier haalt makkelijk de 50 km/u. Verrassend hoe snel dat prutje is om te vormen tot papier, vooral eigenlijk hoe snel het droogt. 40 Meter verderop, aan het einde van de rollende en stomende persen, spuugt de productiestraat onophoudelijk papier uit. Dat wordt op grote rollen verzameld, 24 uur per dag. Veel mensen komen er niet aan te pas. Alleen als er onderhoud of reparaties gepleegd moeten worden. Interessant ook in de bredere maatschappelijke context. Hoe er steeds minder mensen nodig zijn, minder arbeid, om heel snel, heel veel waarde te creëren. Maar wel waarde die voor een steeds belangrijker deel vraagafhankelijk is. Want als je ziet hoe kolossaal zo’n apparaat is, wat het kost, en wat voor verplichtingen voor minimale productie dat oproept… Dan kan ik me voorstellen dat dat wat druk oplevert. En dat dat een breedervaren probleem is: onderbezetting van duurbetaalde kapitaalgoederen.

Arie wijst Richard ergens op

Arie wijst Richard ergens op

Iedereen kijkt zijn ogen uit terwijl we samen langs het productieproces geleid worden. Het uur dat we voor het bezoek hebben uitgetrokken, trekt spoorslags aan onze neus voorbij. Het is zaak dat goed in de gaten te houden, want ook na dit bezoek staat ons nog veel te doen.

Bekijken der papierpersen

Bekijken der papierpersen

We vertrekken twintig minuten later dan voorzien, maar hebben dan wel al de lunch bijgestoken zodat we in een teug door kunnen rijden naar Zürich. 100 kilometer, grotendeels over de snelweg. Ik heb er een sport van gemaakt de GPS in de auto niet te hoeven gebruiken en aangezien we nog geen landkaart hebben gekocht, rijd ik dus op basis van voorstudie. A3 totaan voor Zürich, dan A1 naar het vliegveld en iets daar voorbij wegnummer 52. Dan afslag Uster, door het centrum en dan rechtdoor naar Mönchaltorf. Dat lukt Precies volgens plan. Geen stop of centimeter teveel, of het moet het afslaan van de motor zijn wat me af en toe overkomt wanneer ik de versnellingen 1 en 3, en 2 en 4 weer eens door elkaar haal. En dan ook nog een 6e om het extra ingewikkeld maar uiteindelijk vooral extra comfortabel te maken. Onderweg maakt Rob een paar extra Transitoland-achtige foto’s met de kleine Olympus.

Transitoland CH in actie

Transitoland CH in actie

Gespreksonderwerpen verschillen per rij in de auto en aangezien dat er maar liefst 3 zijn kan ik alleen over mijn eigen conversatie met Rob berichten. We hebben het over de balans tussen thuis en werk. Tussen willen doen en moeten doen. Over de druk die planningen met zich meebrengen en hoe om te gaan met Te Drukke versus Te Rustige momenten. Hoe de regie te nemen en houden, en dat goede samenwerkingen niet in de weg te laten staan. En welke samenwerkingsvormen daar dan passend bij zijn.

Zo pratend, etend en rijdend komt de Boekbinderij langzaam dichterbij. Twee minuten voor de afgesproken tijd draaien we het parkeerterrein op. Nu gaat het gebeuren en inderdaad, we zijn nog maar net binnen of ineens ligt er een 7 centimeter dikke brok papier op tafel. Ik begroet Barbara, die ik aan de telefoon de voorbije dagen regelmatig gesproken heb, en bekijk daarna het kunstwerk zoals ons dat voorligt.

Stilte.

Zo mooi.

Ja, dit is het. Dit is waar het al die tijd over heeft gegaan. Zo ziet het er uit.

Op één ding na, de rechter en linker marge lijken een halve millimeter te krap. Precisiewerk, maar dat is het ook. Gelukkig is dit het ‘Good-to-produce’ model, en gaat die vergezeld van een formulier waarop ik de laatste aanwijzigingen kan vermelden. Dat doe ik. Vertellend dat de linker en rechtermarge strikt moeten overeenkomen met de bovenmarge.

Maar al snel geniet ik verder. En ik ben niet de enige. Er wordt veel gewoowd en wowed. Foto’s gemaakt. Instemmend geknikt.

Dan meldt zich Thomas, de directeur, voor onze rondgeleiding. We krijgen geluidsapparatuur aangeknoopt, want er is nogal veel geluid in de productieruimtes en zonder dit kunnen we elkaar niet goed verstaan. Dan begint de tour.

Wat een grote machines hebben ze hier staan en wat onvoorstelbaar veel producties tegelijkertijd draaien in verschillende fases. Een jongen met staart is bezig voorgesneden en voorvergaarde NEW HORIZONS-pagina’s in tweeën te vouwen. Van losse bladzijden naar stapeltjes ongebonden drukwerk, die op hun beurt op pallets naar de flatbookmachine in de kelder gebracht kunnen worden.

Op andere machines lopen hardcovers, softcovers, boeken met leeslinten, graveerdrukken, vergaarprojecten… Het lijkt net de Sjakie’s Chocoladefabriek en zo beleven we het ook. Voor iedereen is er wel iets nieuws of gaafs te zien. Want er is zóveel… En steeds als we denken dat we het wel gezien hebben, dan is er nog een volgende ruimte met apparatuur waarvan in Nederland hele bedrijven draaien op het simpelweg ‘hebben staan’ van één zo’n machine. Digitale drukpersen, ook voor bedrukking van canvas, je noemt het maar en ze hebben het staan.

Maar hoe leuk dat alles ook is, wij zijn gekomen om NEW HORIZONS in productie te zien zijn. En in het grote geheel op de centrale productievloer is daarmee alleen het ene mannetje met staart bezig, verder niemand. En dus dalen we af naar de kelder. Daar staat een lieflijk tikkend apparaat boekblokken NEW HORIZONS aan elkaar te lijmen. Weer onder begeleiding van een jongeling met staart.

We zien hoe elke paar minuten 106 gevouwen spreads aan de bovenkant in een machine gelegd worden. Die worden één voor één zorgvuldig langs een lijmpersje getrokken dat vrolijk staat te pruttelen. Aan de onderkant van de machine bouwt zich langzaam een boek op, dat eenmaal compleet uit de machine wordt genomen en onder een pers wordt gelegd. Aanstampen die handel.

Wel gek dat aan dit hele stadium geen beeld te pas komt. Als in: het blok gaat er wit in, er wit doorheen en komt er wit uit. Alle pagina’s zijn enkelzijdig geprint en dubbelgevouwen met het beeld naar binnen. Houd je nog over de voorpagina’s maar die worden er later aan weerszijdes los opgeplakt. Laten we hopen dat ze die niet door elkaar halen 😉

We zien het machien

We zien het machien

Iedereen staat het machientje met grote ogen te bekijken. Zo simpel is het dus. Het grote mysterie dat we al vooraf hadden geprobeerd te ontrafelen. Nu alleen nog de vraag hoe je 106 katernen – want dat zijn het technisch gezien – machinaal op volgorde legt, maar als je dat in 5x doet kun je er alsnog een normale bindstraat voor gebruiken.

Voila, voila… De rondleiding gaat nog verder langs het handwerkatelier waar we een aantal bijzondere boekuitgaven zien met handgesneden leer en lasergesneden metaal, reproducties van hele oude boeken. Allemaal heel bijzonder, maar in het kader van de missie niet bijster relevant. Tijd om op de klok te kijken, want in Basel wacht ons aperitief!

Wanneer we terug zijn in de ontvangstruimte, het Bindorama, duurt het nog wel wat voor iedereen in de vertrekmodus geraakt. Twee exemplaren van NEW HORIZONS worden ingepakt en voor wie wil is er nog een cadeautje. Overvloed wordt hier rijkelijk gedeeld. Dat is terug te zien in de prijzen van het werk, maar als je ziet welk een mooie dingen ze maken met de mooie spullen die ze hebben staan, dan voelt dat als een gans faire deal.

Snel nog even een toiletpauze, en daarna duiken we ons Fordbusje weer in. Minus Saske, want die wordt net voor we vertrokken afgehaalf door een familielid. Ook Guido staat op het punt ons te verlaten. Hem droppen we af bij het dichtstbijzijnde treinstation, in Uster. Hij heeft nog een bezoek aan Fisher papier in de planning, in Sankt Gallen.

Met z’n 5-en zijn we nog over als we aan de terugreis naar Basel beginnen. Spannend, want files of andere vertraging kunnen we ons onderweg niet veroorloven. 5 Uur begint de rondleiding in het Papiermuseum in Basel, zoals bijzonder gastvrij georganiseerd door het Consulaat van het Koninkrijk der Nederlanden aldaar. Ik houd er de vaart goed in, terwijl op de diverse achterbanken langzaam mensen in slaap beginnen te vallen. Dat is niet zo vreemd, het graag er tijdens onze excursie intensief aan toe qua indrukken.

We rijden langs de Noordkant van Zürich, terug langs het vliegveld, precies zoals we gekomen zijn. Eén keer wordt er wat langzaam gereden, voor de rest blijft de gang er goed in. Luxe zo’n 6e versnelling. Mijn eerste auto had er 4. Niet dat ik daarmee niet alsnog 140 km/u kon rijden overigens.

Kort voor Basel begint het het toch wat drukker te worden. Telefoon. Consulaat. Of we op schema liggen. Wendy geeft onze positie door, vergezeld van het vooruitzicht dat er goede kansen bestaan dat we ons tijdig zullen kunnen melden. Om die kansen te vergroten, schakel ik de on-board sat-nav maar ns in. Laat onverlet dat we alsnog een andere route kiezen, maar dit stukje smokkelen is wel even prettig. Net zoals het vrijheidsgevoel van lekker zelf weten waar en hoe je rijdt. Dat blijft toch de max.

Door de smalle straatjes van Basel dalen we af naar de Rijnoever. En waarempel, om twee minuten voor vijf parkeren we ons vrachtschip aan de kade. Er staat al iemand naar ons te zwaaien in veel nettere kledij dan ik mezelf voor dit verpozen heb aangemeten. Ja, het is de consul. Imposant woord trouwens. Het is nog even zoeken naar een parkeerschijf, wat we uiteindelijk provisorisch oplossen met een handgeschreven aankomsttijd. Hopen dat dat goed gaat.

In het museum is al een handjevol mensen aanwezig en de rondleiding gaat acuut van start. En het is een mooie. Ook hier kijken we onze ogen uit. Veel apparaten die we vandaag hebben zien draaien, staan hier in primitieve vorm. Aangedreven door de watermolen, die continue voor geluid, beweging en energie vormt. Rob merkt terecht op hoe zo’n watermolen zo mogelijk nog imposanter is dan een windmolen. Directer. Continu-er. We krijgen allerlei mooie instrumenten te zien, van zetletters tot Heidelbergdrukpersen. Arie vertelt enthousiast hoe hij in zijn vroege jaren ook op dergelijke machines gedrukt heeft. En verbaast zich dat de machines hier op de 1e verdieping staan, wat in verband met het gewicht van de machines nogal wat vraagt van de constructie van het museum. Nog afgezien van de vraag wie ze op welke manier in hun huidige positie heeft weten te manoevreren.

Als we terugkomen van de rondleiding zijn we inmiddels met z’n 25-en. De consul neemt het woord en vertelt in mooie woorden over de aanleiding van deze bijeenkomst. Hij wenst dat NEW HORIZONS net zo succesvol zullen worden als mijn eerdere projecten Crossroad Europe en Poldermotieven. Ik waardeer die linklegging, hoop echter dat NEW HORIZONS deze successen ver zullen overvleugelen. Lang kan ik daar niet op voortpuzzelen, want al snel krijg ik zelf het woord. Ik improviseer een verhaal over in het verlengde van de link tussen Zwitserse preciesmaak-industrie en Nederlandse inventiviteit en hoezeer die elkaar kunnen versterken. En dat de samenwerking met papierfabrikant Ziegler en binderij Burkhardt daar mooie voorbeelden van zijn. En natuurlijk hoe cool het is om in een vreemd oord zo gastvrij en enthousiast onthaald te worden.

Dit alles in aanloop naar het ter tafele poneren van NEW HORIZONS.

Boekbezoek

Boekbezoek

Met veel goedkeuring wordt het door de geachte aanwezigen bekeken. Wendy houdt bij wie er ter plaatse intekent. Dat zijn er zomaar drie. En in de tussentijd worden we voorzien van heerlijke wijn en driehoekige boterhammetjes die half zijn verpakt in een krokodilvormig brood. Wat mooi allemaal zeg, en iedereen enthousiast. Fijn om dankbaar bij stil te staan. Dit is wat NEW HORIZONS in de huidige vorm al teweeg kan brengen.

Twee uur mogen we de ontvangstruime van het papiermuseum blijven bevolken. Daarna wordt langzaamaan afgerond. Twee van de gasten melden zich om met ons projectpartners mee te gaan eten. Richard voegt zich weer bij zijn familie in de stad. We zijn per saldo met z’n zessen, met als handigheid dat de locals precies weten hoe je bij een smakelijk restaurant geraakt. Na de afscheidsformaliteiten duiken we de bus in, drie straten verderop er weer uit. Daar duurt de gezelligheid voort. Komkommersoep en een heerlijke salade vallen mij ten deel. Ook de anderen worden goed voorzien.

Onze gasten, het lijkt alsof de rollen nu zijn omgekeerd ten opzichte van het Papiermuseum, werken voor de vereniging van Nederlanders in Basel. Veel van de verbinding is op cultureel gebied, en daarbinnen is veel samenwerking op Designgebied. Arie is enthousiast de dames aan contacten te helpen. Als ze zijn ideeën voor de helft uitvoeren, hebben ze een dekkend programma tot de zomer van 2017.

Tijdens dit alles is de spoorwegstaking in Duitsland ongemerkt tot een einde gekomen. Om 22u staat de nachttrein van Rob en Wendy volgens plan te vertrekken. Zaak dus om hen tijdig bij het station af te leveren, wat lukt. Uiteindelijk blijven alleen Arie en ik over, en loopt het tegen 22u30. Na een duizelingwekkende dag rijden we zo snel mogelijk terug naar het hotel in Lörrach. Bij de grens worden we nog even staande gehouden met vragen. “Huurbusje, werkt u in Zwitserland” – “Nee, Geschäftsbesuch” en snel mogen we passeren.

Terug in het hotel schuif ik de tafel zo dat ik die vanuit mijn bed kan zijn. Daar komt mijn boek te liggen. Het eerste wat ik morgen zie zodra ik wakker wordt. Feest. This is it. This is what it’s al been for.

Dinsdag 21 oktober 2014
Arie’s vertrektijd in de ochtend noopt ons vroeg op te staan. Het is nog donker als we het hotel uitwandelen en voor de laatste keer in de bus springen. Drie kwartier om op tijd op station Basel Bad te zijn, dat moet lukken. En dat doet het ook, zelfs inclusief een tankbeurt. En aangezien de busverhuur juist naast het station is gesitueerd, hoeven we ons over een parkeerplaats ook geen zorgen te maken. Hopla, die staat. Gelukkig niks onwenselijks mee voorgevallen. Pak van mn hart. Dure dingen, zulke auto’s, zelfs al is ie volledig verzekerd.

Dus. Wij lopen naar het station, passeren andermaal de grens (Basel Bad is een Duits station, ook al is het omgeven door Zwitserland) en hebben nog ruim de tijd om afscheid te nemen. Uit te spreken hoe gaaf het is dat de samenwerking inmiddels dergelijke vormen en proporties heeft aangenomen. Dan rolt een mooie witte slang het station binnen die de letters ICE draagt. Het is de trein naar Berlijn, voor Arie met overstap in Frankfurt.

Zwaai zwaai en ik vind mijzelf alleen op een Duits station in Zwitserland. Maar niet getreurd, ik kan me prima vermaken in mn eentje-met-boek. Eerst de autozaken afhandelen, dan is dat gefixt. Daarna: dagkaart OV. Daarna: ergens wat te eten waar het gezellig is en mooie mensen verpozen. Liefst in het centrum van de stad, zodat ik daarna alle kanten op kan. Het Goetheanum is me aangeraden, dat bereik ik met tram 10. Die koffie drink ik aldus tegenover de halte waar tram 6 en 10 elkaar ontmoeten. Broodje ham erbij, augurkje erop, heerlijk.

Tram 10 naar het zuiden, ook dat lukt. En terwijl ik in die tram zet, ga ik even in de puzzelstand. Er zijn heel wat zaken die de komende dagen en weken aandacht gaan vragen. Hoe om te gaan met inkijkexemplaren bijvoorbeeld. Hoe komen de uitnodigingen voor 4 december eruit te zien, en hoe dat druktechnisch en commercieel verantwoord voor elkaar te krijgen. Welke openstaande eindjes er nog zijn qua kosten. Leveringskosten Zurich > Nederland. Waar zelfs de boeken te laten bezorgen. Alle 2012 exemplaren in het Gemeentemuseum, of alleen degene die verkocht zijn, rounded up to the nearest 100. Postzegels voor 800 uitnodigingen. Stoffen handschoentjes. Tasjes en/of transportdozen. Hoe alle ontbrekende postadressen handig en geautomatiseerd uit te vragen. Wat allemaal op de agenda en hoe dat passend te krijgen. En hoe de lengte van het boek (ca 50m) op rechtdoende wijze op 25 meter muurlengte tentoon te stellen. Van die dingen.

Notitieboekje, altijd bij me

Notitieboekje, altijd bij me

Niet vreemd dat het even duurt voor ik er achter kom dat ik tram 10 de verkeerde kant op heb genomen. Want tram 10 gaat aan twee kanten naar het zuiden, maar dan aan de ene kant naar het zuidWesten en de andere kant naar het zuidOosten. En ik ben precies in het onbestemde gebied opgestapt, in het bochtje tussen die twee, in de veronderstelling dat de zuidelijke richting wel zou volstaan. Maar goed, ik zit lekker en heb voldoende denkvoer. Die tram keert vanzelf wel eens om, en dat doet ie uiteindelijk inderdaad. Met in de tussentijd allerhande mooie uitzichten die de tijd ook best waard zijn.

Ik mijmer ende concludeer hoe belangrijk het is om belangrijke beslissingen in rust te nemen. Al het andere mag hectisch zijn, maar voor Belangrijke Beslissingen is rust nodig. Die is er nu. Knopen doorhakken dus en dat doe ik terwijl ik de hele reis naar het centrum in omgekeerde volgorde beleef, en daarna nog helemaal tot het andere eindpunt. Dornach. Waarvandaan dorpsbus 66 naar het Goetheanum.

Ik weet niet precies wat ik me erbij voor moet stellen, slechts dat het een soort centrum van de antroposofie is. Van de Vrije School en Weleda en biodynamische landbouw en het complete gedachtegoed waaruit die met z’n allen zijn voorgesproten. Van Rudolf Steiner, aan wie op dit moment een tentoonstelling is gewijd in de Kunsthal in Rotterdam.

Sanne bezocht vroeger de Vrije School, mijn moeder ook, en Lasse nu. Ik vind er mooie dingen bij zitten, maar zoals bij elk gerespecteerd gedachtegoed circuleert ook hieromhene een legertje aan fanatici die het zicht op de materie wel eens verzieken. En die mij het enthousiasme voor dat gedachtegoed nog wel eens ontnemen. Het goede nieuws is dat Lasse het op school goed naar z’n zin heeft en dat zijn juffen op zeer gepaste en zelfs indrukwekkende wijze begaan zijn met hun kleuters. Oja en ook niet onbelangrijk, vanuit antroposofische hoek ervaar ik ruim enthousiasme over vooral de impressionistisch-getinte NEW HORIZONS. Ze schijnen in dat Goetheanum een mooie boekenhandel te drijven.

Maar goed, het Goetheanum dus. Op een helling gelegen, vanuit de wijde omgeving zichtbaar. Een bizarre kruising tussen Radio Kootwijk en de gebouwen van Gaudí. Zo weinig mogelijk rechte hoeken, maar dan wel weer heel veel open-en-bloot-beton. Op sommige plekken in huidkleurige tinten, of pastel, dan weer gewoon grijs. Wel grote ramen. Het ruikt er ook wat naar Weleda en kruidenthee. Lief meisje met rood haar achter de toonbank, ik mag mijn spullen bij haar parkeren en neus wat rond in dit imposante stukje architectuur.

Eerst de boekwinkel, de eerste compleet externe viewing van NEW HORIZONS. Ik vraag de dienstdoende meneer of hij al lang in de boekwinkel werkt. 20 jaar. Dat vind ik best lang. Ik vertel hem dat ik hem graag iets bijzonders wil laten zien, waarvan ik denk dat hij nog nooit eerder iets heeft gezien dat erop lijkt. Hij raakt nieuwsgierig en neemt uitgebreid de tijd om NEW HORIZONS door te bladeren. Goedkeurend. Ja, dit zou best wel eens wat kunnen zijn. Of ik ook nog even bij die mevrouw langswil in de ansichtkaartenwinkel. Check! Ook zij is enthousiast. Daar gaan we wel uitkomen. Mooi, het eerste internationale verkoopadres lijkt geregeld.

Dan nog een rondje door het gebouw. Veel ruimtes openen pas om 15u maar daar ben ik niet van plan op te wachten. Ergens staat een deur open en zie ik een hele klas vol mensen staan tekenen. Met zwart krijt op papier, op een ezel. Alleen maar streepjes. Tik-tik-tik, klinken de wasco’s. Het geluid spreekt me meer aan dan de gemiddelde tekening die het oplevert. Ritmisch, meditatief bijna. Vrij ook en geinig daardoor.

Een Chinees ogende meneer wenkt me naar binnen en ik loop zo eens tussen al die tikkende mensen door. Interessant om te zien hoe alle werken-in-wording van elkaar verschillen, ook al komt het wel over als een bijzonder scolaire oefening. Zou dit ook zijn hoe de kunstacademie werkt? Een aaneenschakeling van oefeningen die allerlei dingen opleveren die best interessant zouden kunnen zijn, maar doordat ze zo strak omkaderd zijn op zichzelf toch altijd een beperkte invloed kunnen hebben? Speculaties.

Ik eet een kopje groentencremesoep voor ik weer verder ga. Terug de heuvel af, met uitzicht op ook in de omgeving veel gebouwen met allemaal onrechte hoeken. Het komt me toch wat vreemd voor, gewend als ik ben aan de strakke horizonlijn in de verte. Misschien ben ik te Nederlands voor dat hoekengebrei, zou dat het zijn? En/maar toch leuk om bij de bushalte een foto te maken van zelfs een pastelblauw electriciteitshuisje met bijna zonder haakse hoeken.

Verrassend electriciteitshuisje

Verrassend electriciteitshuisje

Ja, tijd om af te dalen in de gewone wereld, met de volgende bus en tram. Ik bezoek het Museum voor Moderne Kunst, met nog een filmprojectie van Nederlands horizonliefhebber Jan Dibbets. Ik kijk waar ik me toe kan verhouden, zie wat dingen van Joseph Beuys. Wie weet kan ik ooit nog eens een zinnige mening over allerlei moderne kunst koesteren. Nu blijft het allemaal nog persoonlijk en in de trant van: slaat dit ergens op, doet dit waarvan ik denk dat het dat moet doen. Hoewel dat natuurlijk een soort beredeneerde afgeleide is. Fin bon, wie weet hoe zich dit de komende jaren nog ontwikkelt.

Ik doe weer een NEW HORIZONS flashing in de boekhandel, tuig daarna verder naar het Kunstmuseum. Eet op het terras another soepje en observeer twee heren die in een interessant-lijkend gesprek verwikkeld zijn. Bij hun vertrek groeten ze vriendelijk en vragen ze wat ik hier kom bekijken. Je raadt al dat ook dit eindigt met een boekschouw. Ik zal je vertellen: voorafgaand aan de reis heb ik bedacht dat ik deze hele dinsdag op één plek in Basel door het boek ga zitten bladeren, net zolang tot er mensen komen vragen wat ik aan het bekijken ben, om ze vervolgens mee te nemen naar de horizon.

Precies dat doe ik niet, maar het lijkt wel alsof mensen aflezen dat ik iets Bijzonders kom doen. Zo ook deze heren. Een oude man met hoed die uit Ierland blijkt te komen en performance artist is. Een Frans-ogende gast die uit Québec komt en de assistent van de oudere meneer zou kunnen zijn. Dann en Seamus. Ze complimenteren me met het boek voor ze verder gaan met hun dag.

Ik duik het museum in. Eerst even in de boekhandel koekeloeren. Daarna de rest en dat is VEEL! En voor het eerst in mijn leven, zo meen ik, zie ik live een Van Gogh, een Monet, en allemaal van hun vriendjes nog meer. En ook hier een Rothko, zwart op zwart. De eerste Rothko in een Europees museum. Een paar werken van Mondriaan ook, ja volop moois. En vooral dus VEEL. Ik probeer te onthouden wat mij welgevalt en, wederom, onderscheid te maken waarom het een dat wel doet en het ander niet. En of het misschien iets anders teweeg brengt. Tamelijk intensief voor mijn doen. Tot nu toe sloeg ik musea meestal over als ik op reis was, gefocust op het echte leven in het hier en dan. Toch is dit ook een interessante ontdekkingsreis.

Voor ik nader op pad ga, doe ik ook hier de museumwinkel aan. Geen interesse. De boeken moeten juist weg, want er staat een grote verbouwing op til en dat laat geen ruimte voor nieuwe boeken. Mooi wordt NEW HORIZONS wel gevonden, maar niet hier, niet nu. Dan beter naar Stampa, een bijzondere boekenwinkel in het centrum van de stad.

Is dat even handig, want ik heb nog geen idee wat ik zal doen totdat om 22h mijn nachttrein vertrekt. Op naar Stampa. “Tegenover hotel Basel, dat kent iedereen”. Ik kom niemand tegen aan wie het te vragen en loop op goed geluk de kant op waar ik het denk te vinden. En ben dis-donc: Hotel Basel. En inderdaad, er tegenover een bordje STAMPA op de deur. Maar als een winkel ziet het er vanaf de straat niet uit. De deur is open. Ik loop naar binnen, naar de eerste verdieping. Stuit daar op een galerieruimte, en daarna inderdaad, boeken. Rijen met boeken, bijzondere boeken. En een dame met grijs haar achter een computerscherm.

Ik loop de rijen langs en bekijk de titels, de namen. Mooi boek van Rodchenko. Dat wil ik wel, als aandenken aan deze reis. Handig ook als gespreksopener, want het blijft wat stil en afstandelijk. Ja, zoals in een galerie, misschien dus ook wel passend gegeven de context.

Er komt ook nog een oudere meneer binnen. Samen lijken ze me de eigenaren. Nou, hup voor den draad ermee en daar komt het boek alweer uit de doos. Onder goedkeurende geluiden wordt het doorgebladerd. Ja, zoeen willen ze er wel bestellen. Wel even kijken hoe dat met porto zit. Ze werken met Ideabooks. Hé, daar werkt Rob ook mee, dat valt vast wel te fixen. En uhm, zou ik misschien op jullie computer mijn treinticket uitprinten, en of ze nog een leuk restaurant weten. De stilte maakt plaats voor allerlei vriendelijkheden die me niet slecht uit komen. Op de bon van het Rodchenko-boek zie ik vermeld 10% Vriendschapskorting. Ha fijn dit.

De volgende bestemming dient zich aldus ook vanzelf aan. Bodega aan het Blotenvoetenplein. Ware het niet dat ik onderweg een levendig centrum tegenkom, soort Kultuurhuset-achtige stemming met Horeca. Normaal drink ik per dag maar één koffie en die heb ik al gehad, maar vandaag is een mooie dag voor uitzonderingen. Bij een vrolijke jongedame bestel ik een cappuccino en neem daarna plaats in het midden van het etablissement. Fijn rondkijken hier, ja en in mijn Duitstalige Rodchenko boek dus. En NEW HORIZONS ‘op zak’.

Vrolijk buzzt het hier. Genieten. Niks hoeven ook, even stilte voor de storm. Er komen nog druk-genoege dagen, weken en maanden aan. Wie weet is dit wel even de laatste pauze. En dus komt er ook nog een lokaal biertje achteraan. Gewoon of amber, vraagt de glimlachende dame. Welke vind jíj het lekkerst – en dat blijkt de amber te zijn. Ik vind het allemaal schitterend. Beetje slapen misschien nog daar, want de stoelen zijn ook bepaald niet oncomfortabel. Lekker thuisvoelen hier.

En voor ik het weet is het acht uur ’s avonds. Dan toch nog die Bodega maar ns opzoeken, inmiddels nog maar een paar honderd meter verderop. Ook hier: onopvallend van buiten. Van binnen ook, behalve de stemming binnen. Plezierig geroezemoes van mensen die het naar hun zin hebben. Aardig vol is het ook, het doet wat Spaans aan. Of ik het erg vind om bij anderen aan tafel plaats te nemen, verder is er voorlopig geen plek. Pas de problème. Ik parkeer mijn spullen tegenover mijn zitplek en maak het me daarna comfortabel. Glas wijn, en als eten lamsvlees en pittige couscous. Wanneer het gerecht wordt opgediend, blijkt het vlees van een fabelachtige malsheid. Nog meer genieten dus!

Toetje? Ja, ook nog. Het is immers een Bijzondere Dag. Groot contrast trouwens met de Grote Europareis, toen zou ik hier alleen hebben gegeten als ze bonen-in-blik voor max 2 euro op de menu kaart hadden staan. En eigenlijk – nu is het geld er ook niet. Maar het voelt als goed en belangrijk om te doen, en dus gebeurt het. Even bij de buren vragen wat Zimt in een andere taal dat Duits is. Kaneel. Ja, die wordt het.

En terwijl ik wacht, schuiven er nieuwe mensen aan tafel. Eerst drie, dan nog een jongedame die mij voor onderdeel van hun gezelschap aanziet. De verwarring levert een leuk gesprek op met het hele groepje. Ze werken allevier bij farmabedrijf Abbott en zijn hier ter voorbereiding van kwaliteitstesten die aanstaande zijn. Ze zijn afkomstig uit Ierland (2x), Egypte en Libanon en al snel wordt me gevraagd wat ik mij in Basel heeft gebracht. Voor ik het weet heb ik mijn toetje op en drie boeken verkocht. Zie, daarom was het dus goed om hier te komen eten. Fijn en moeiteloos kabbelt mijn dag voort. Richting de vertrektijd van de nachttrein en een half uur voor het zover is, bedank ik mijn tafelgenoten voor hun spontane boekbestellingen.

Voor de deur stopt een veelheid aan trams waarvan er ongetwijfeld een aantal direct naar het station gaat. Te lui om het allemaal op te zoeken, vraag ik een blonde dame naar de onbekende weg. Tram zes over een paar minuten en in de tussentijd gaat het – alweer – over het boek. Ik kan het niet helpen. Zou ook niet anders willen, maar alles stroomt in de richting van het boek. Ze noemt het bijzonder en kort daarna is het gesprek ook voorbij want daar is tram 6. Hup naar het station, waar de trein al klaar staat.

In de coupé praat ik nog honderduit met een kortharige dame die een bij een natuurkundig instituut werkt en zich bezighoud met het meten van laserstralen of iets ingewikkelds dat ik als zodanig onthoudt. We passeren Basel Bad, Freiburg en Offenbach al converserend, pas daarna is het serieus bedtijd.

Echt slapen lukt me maar een paar uur. Na Frankfurt lig ik een soort van positief te piekeren over hoe gaaf dit avontuur is geweest. Over het boek en waar het de sleutel toe gaat zijn. Wat er de komende tijd allemaal voor onwaarschijnlijks in beweging gaat komen en hoe gaaf dat is.

De volgende ochtend, fietsend naar huis, kan ik het niet laten om NEW HORIZONS te flashen bij Lola en bij Panorama Mesdag. Bij Lola tref ik Peter Leggett, van wie ik goed weet dat hij degene was die ons op de laatste dag van de crowdfunding met drie boeken in één bestelling Dwars door de 100% hielp, waarna de teller uiteindelijk nog tot 109 nazinderde.

Bij Panorama Mesdag zijn Femke en Jesse in house. Daar pak ik het boek voor de laatste keer uit en in. Daarna rijd ik door naar huis. Het is weer mooi geweest.

Lasse meets NEW HORIZONS

Lasse meets NEW HORIZONS

Advertenties

Over Bruno van den Elshout

Kunstenaar
Dit bericht werd geplaatst in Boeken en publicaties, Gedachtekronkels, Hersenspinsels, Me myself and I, NEW HORIZONS, Nieuws, Ontmoetingen, Synchroniciteit, Zevenmijlslaarzen en getagged met , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s