Portretten: vergelijkend warenonderzoek

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.

“(te) hoog Rineke Dijkstra gehalte. Nu Bruno nog!”. Dat schreef mijn vader toen ik de eerste foto’s uit Whatever the Weather op Facebook postte. Het was n mooie aanleiding om haar tentoonstelling in De Pont te gaan bezoeken, zoals ik dat afgelopen woensdag deed. En zoals ik die ervaring dan nu weer gebruik om de portretten uit Whatever the Weather te vergelijken met die van andere kunstenaars en/of fotografen.

Ik begin daarbij graag met vertellen dat ik mijn ideeën niet afkijk van anderen. Ik kijk het lieft om me heen in de echte wereld om tot mijn ideeën te komen. En dat gaat dan in de volgorde:

  1. Vraag (Wat staat mij te doen?)
  2. Thema (in dit geval: Wezenlijke Ontmoeting)
  3. Verantwoording (Waarom verdient dit nu mijn aandacht en die van de wereld?)
  4. Vorm/onderwerp (in dit geval: 8 uur samenzijn in de buitenlucht en portret)
  5. Verwezenlijking (betrekken van projectpartners, benodigd materiaal, deelnemers, financiën). In al die stadia kijk ik nog het liefst niet naar wat andere mensen hebben gedaan. Tot dan beschouw ik dat als afleiding.

Maar als ik dan uit mijn cocon kruip met de eerste opbrengsten van een nieuw project, dan zijn veel mensen automatisch geneigd te zoeken naar gelijkenissen met wat ze al kennen. Wat een hele natuurlijke beweging is, de wens om iets in een vertrouwde context te plaatsen. Bij NEW HORIZONS ging het in eerste instantie vaak over Hiroshi Sugimoto en Wout Berger, die niet veel eerder een portretserie over het IJsselmeer had gemaakt. En uiteindelijk over Mark Rothko, via de kleurvlakken – en omdat de tentoonstelling van NEW HORIZONS in Panorama Mesdag ‘naast’ die van Rothko in het Gemeentemuseum was geprogrammeerd. Veel kunstliefhebbers bezochten ze gecombineerd op een Dagje Den Haag.

Maar goed, portretten zijn in de wereld natuurlijk ook eerder gemaakt, dus er is volop vergelijkingsmateriaal. Duik graag even met mee, en vind er het jouwe van:

Rineke Dijkstra – Nederlands bekendste fotografe. Haar serie strandportretten toont jonge mensen aan de waterlijn van diverse stranden wereldwijd. Je kunt ze tot en met 22 juli bekijken in museum De Pont in Tilburg. En dit interview over haar kijk op portretfotografie lezen in de NRC.

Overeenkomsten: portretten, locatie aan zee, aanwezigheid van een horizon. Technisch: gebruik van flits in combinatie met bestaand licht.

Verschillen: de portretten zijn ten voeten uit en de houding is een bepalende eigenschap van het beeld (WTW: hoofd en schouders), met strand als ondergrond (WTW: open zee, geen zichtbare ondergrond), wisselende horizonhoogtes, portretten niet op ooghoogte genomen, modellen gekozen op basis van uiterlijk of voorkomen, de lading van de foto’s en de essentie van het beeld zijn aan elkaar gelijk (WTW: het wegnemen van de lading is de essentie), de foto’s worden niet 1:1 getoond maar kleiner dan de werkelijke voorstelling. De foto’s zijn gemaakt op allerlei verschillende locaties en momenten, waarvan de onderlinge samenhang niet belangrijk lijkt te zijn (WTW: zelfde plek, zelfde tijd). De serie lijkt een open begin en einde te hebben. (WTW: 144 portretten, 2018). Wereldberoemd (WTW: work in progress). Duidelijk hierarchisch verschil tussen fotografe en gefotografeerde (WTW: gelijkwaardig).

Martin Schöller – In New York gebaseerde fotograaf waarvan je binnenkort veel gave portretten kunt zien in het Fotomuseum in Rotterdam: van 19 mei t/m 2 september. Hier lees je een interview door CNN.

Overeenkomsten: Grote portretten, veel detail, gezicht en schouders. Vrij natuurlijke gezichtsuitdrukkingen.

Verschillen: De foto’s voelen voor mij heel duidelijk als momentopnamen. Ze zijn niet bijzonder geposeerd, maar wel erg gecontroleerd, als in: georchestreerd. Door de make-up, doordat ze in de studio gemaakt zijn. Ik weet niet of ik naar de mensen kijk of toch naar hun masker. Een reflectie. Hoe dan ook vind ik dit hele gave foto’s en ben ik erg benieuwd naar de tentoonstelling straks.

Hans Hiltermann – Een veel minder bekende fotograaf, maar ik schrok wel toen ik zijn foto’s zag in het boek van 10 jaar Volkskrant Magazine toen ik Whatever the Weather nog aan het voorbereiden was.

Overeenkomsten: Streeft natuurlijke weergave na, zonder de werkelijkheid mooier te maken dan die is. Geen make-up en versieringen. Gezichten close up. Blote hals en schouders. Bekende en onbekende mensen.

Verschillen: De hoofden staan er niet helemaal op. Foto’s zijn horizontaal, opgenomen in een studio. Volstrekte scherpte van voor tot achter. De foto’s zijn niet op ooghoogte genomen en de ogen staan niet in het midden van de foto. Dat is bij bijna geen enkele portretfoto het geval trouwens, meestal staat de neus in het midden, en zijn foto’s van net onder ooghoogte genomen, of met een sterke afwijking van ooghoogte. Hiltermann biedt zijn manier van fotograferen ook op commerciële basis aan, wat ik voor Whatever the Weather niet passend zou vinden.

Richard Avedon  en Stephan Vanfleteren – Ja, supergaaf. Ik zou willen dat ik zulke portretten kon bedenken, laat staan maken. Maar ik ga het het niet proberen, want ik zou niet verder komen dan na-apen.

Overeenkomsten: het zijn gave portretten die je bijblijven.

Verschillen: in zwart wit. Romantisch, rauw en esthetisch.

Thomas Ruff – Duitse fotograaf uit de school van Bernd & Hilla Becher. Van het systematische fotograferen dus, net als Andreas Gursky. Waar ik zelf ook erg van houd.

Overeenkomsten: Individuele portretten van op het eerste gezicht onopvallende mensen. Systematische, projectmatige aanpak, op zoek naar verschillen via de gelijkaardigheid.

Verschillen: Portretten met kleding, make-up toegestaan. In studio, analoog opgenomen. In tentoonstellingen (veel) groter weergeven dan werkelijkheid.

En dan zijn er nog de portretten van Joost van den Broek en Carla van de Puttelaar die ik zeer waardeer.

Maar het liefst van alles kijk ik gewoon om me heen. En als dat naar foto’s is: naar mijn eigen foto’s. (Waarschijnlijk werkt dat net zoals met kinderen).

En dan het gedeelte van hoe ‘eigen’ de portretten van Whatever the Weather zijn. Of ze mijn signatuur herkenbaar dragen… Ik denk van wel. En ik verwacht ook dat het groeien van de serie die herkenbaarheid nog extra kracht bij zal zetten. Want wat ook nog anders is dan in alle andere portretfotografie die ik zelf ooit heb gezien:

  • De portretten van Whatever the Weather zijn allemaal zelfportretten. Ze zijn door de gefotografeerden zelf gemaakt, zij het onder mijn begeleiding en op mijn aanwijzingen. Dit is een praktische vertaling van mijn wens om tot gelijkwaardigheid te komen tussen de fotograaf en de gefotografeerde.
  • De portretten van Whatever the Weather zijn allemaal gespiegeld, en geven iedereen dus weer zoals zij zichzelf in de spiegel zouden zien.
  • Het kunstwerk dat aan de basis van de portretten ligt, is dat van de ontmoeting. Het foto is daar een afschrift van, een tastbaar uitstrekken van de uitnodiging tot wezenlijke ontmoeting van waaruit het project is ontstaan. De kunst strekt ruimschoots verder dan de foto, en het is mijn wens dat die urgentie vrijblijvend voelbaar blijft.
  • De intentie van Whatever the Weather is om voorbij te gaan aan dualiteit. Ik vind het heel mooi dat de beelden tegelijkertijd aantrekken en afstoten. Dat mensen er maximaal uiteenlopende ervaringen mee opdoen. Dat de beelden krachtig overkomen, en kwetsbaar tegelijk. Met lelijkheid in de schoonheid en andersom.
  • Veel portretfotografie gaat over perfectie of esthetiek. Whatever the Weather gaat over vergeeflijkheid voor imperfectie, zonder die te benadrukken of te verdoezelen.
  • De portretten gaan bij tentoonstelling op ware grootte vertoond worden, in plaats van vergroot (meestal) of verkleind.
  • De portretten zijn precies op ooghoogte genomen, met de ogen precies in het midden van de foto. Dat is vrij ongebruikelijk (net zoals de horizon halverwege in NEW HORIZONS), maar volgens mij de enige manier om iemand écht en in wederzijdsheid in de ogen te kunnen kijken.
  • Whatever the Weather is voor mij een volstrekt natuurlijke voortzetting van de biologisch-impressionistische beeld-, thema- en onderzoekslijn die ik met Us Europeans en NEW HORIZONS heb ingezet. Van (interculturele) dialoog naar Rust en Ruimte naar Wezenlijke Ontmoeting.

En last but not least: ik doe lekker toch waar ik zelf zin in heb.

Stay tuned via dit blog of via Mee op Avontuur!

Advertenties

Over Bruno van den Elshout

Kunstenaar
Dit bericht werd geplaatst in Droom en werk, Kijkje in de Keuken, Nieuws, Plannen 2018, Synchroniciteit en getagged met , , , , , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s